Báo cáo trách nhiệm xã hội của nhiều doanh nghiệp đầy những con số lớn: bao nhiêu tỷ đồng đã trao, bao nhiêu nghìn người được hưởng lợi, bao nhiêu giờ tình nguyện. Nhưng những con số đó thường chỉ cho biết doanh nghiệp đã bỏ ra gì, không cho biết cuộc sống của ai đã thay đổi ra sao.
Đo tác động là phân biệt rõ đầu vào (tiền, giờ công), đầu ra (việc đã làm) và kết quả (thay đổi ở người nhận). Báo cáo tốt nói thật cả điều chưa làm được, tránh cộng dồn con số cho đẹp, bảo vệ thông tin người nhận và cho phép người ngoài kiểm chứng.
Bài viết này hướng dẫn doanh nghiệp đo và báo cáo tác động một cách đơn giản, trung thực, vừa với quy mô của mình.
Đầu vào, đầu ra và kết quả
Đầu vào là những gì doanh nghiệp bỏ ra: tiền, sản phẩm, giờ công nhân viên. Đầu ra là những việc đã làm được: số lớp học được sửa, số buổi tập huấn, số suất ăn. Kết quả là thay đổi ở người nhận: trẻ đi học đều hơn, bữa ăn bán trú đủ chất hơn, giáo viên tự tin hơn.
Hầu hết báo cáo dừng ở đầu vào và đầu ra, vì chúng dễ đếm. Kết quả khó đo hơn, cần thời gian và cần hỏi chính người nhận. Nhưng chính kết quả mới trả lời câu hỏi quan trọng nhất: hoạt động có giúp được ai không?
Doanh nghiệp không cần phương pháp phức tạp để bắt đầu. Chỉ cần chọn một vài kết quả quan trọng, hỏi người nhận trước và sau, và ghi lại một cách trung thực.
Phần trình bày về đo tác động đơn giản cho cá nhân đã có trong bài viết riêng về đo tác động thiện nguyện; ở đây, chúng tôi tập trung vào những điều đặc thù khi doanh nghiệp làm báo cáo.
Chọn chỉ số vừa sức
Một đến ba kết quả chính. Không cần đo mọi thứ.
Gắn với mục tiêu ban đầu. Chương trình nhằm thay đổi điều gì thì đo điều đó.
Hỏi người nhận nên đo gì. Họ biết điều gì quan trọng với mình.
Có số liệu nền. Ghi lại tình trạng trước khi bắt đầu.
Dễ thu thập. Nhà trường, trạm y tế có sẵn số liệu nào.
Kết hợp số và lời. Con số kèm câu chuyện, ý kiến được phép chia sẻ.
Đo theo thời gian. Sau sáu tháng, một năm, không chỉ ngay sau khi trao.
Phân biệt đầu ra và kết quả. Ghi rõ trong báo cáo cái nào là cái nào.
Chấp nhận giới hạn. Không phải mọi thay đổi đều do chương trình gây ra.
Không đo bằng mức độ xúc động. Lượt xem, lượt thích không phải tác động.
Chi phí đo hợp lý. Không để việc đo tốn hơn việc làm.
Những cách thổi phồng thường gặp
Cộng dồn người hưởng lợi. Một người nhận ba lần được đếm thành ba người.
Tính "gián tiếp" quá rộng. Cả xã được tính là người hưởng lợi từ một công trình nhỏ.
Quy đổi tiền theo giá thị trường cao. Sản phẩm tặng được tính theo giá bán lẻ thay vì giá vốn.
Gộp chi phí quảng bá. Tiền truyền thông được tính là đóng góp cho cộng đồng.
Nhận công cho kết quả chung. Kết quả do nhiều bên cùng làm được báo như của riêng mình.
Chỉ báo điều tốt. Bỏ qua dự án thất bại.
Ảnh thay số liệu. Báo cáo toàn ảnh trao quà, không có kết quả.
Lấy ý kiến chọn lọc. Chỉ trích những lời khen.
Không ghi nguồn số liệu. Người đọc không thể kiểm chứng.
Hứa tác động tương lai như đã đạt. "Sẽ giúp" được viết thành "đã giúp".
Đổi chỉ số mỗi năm. Để năm nào cũng có con số đẹp.
Báo cáo trung thực và tôn trọng
Nêu rõ đầu vào, đầu ra, kết quả. Ba phần tách bạch.
Ghi phương pháp. Số liệu lấy từ đâu, cách đếm thế nào.
Nói điều chưa làm được. Và bài học rút ra.
Ghi nhận đối tác. Nhà trường, tổ chức địa phương, người dân.
Ẩn danh người nhận. Không tên, không ảnh nhận diện khi chưa được phép.
Không dùng trẻ em làm hình minh hoạ. Trừ khi có sự đồng ý phù hợp và không gây hại.
Ngôn ngữ tôn trọng. Không mô tả người nhận bằng từ ngữ thương hại.
Cho phép kiểm chứng. Sẵn sàng cung cấp thông tin cho bên đánh giá độc lập.
So sánh với năm trước. Dùng cùng chỉ số để thấy xu hướng.
Ngắn gọn, dễ đọc. Tóm tắt một trang cho người bận rộn.
Tách báo cáo khỏi quảng cáo. Báo cáo tác động không phải tài liệu tiếp thị.
Định hướng của chúng tôi
Thiện Mỹ Foundation tin rằng một báo cáo khiêm tốn nhưng trung thực có giá trị hơn nhiều so với một báo cáo hoành tráng nhưng thổi phồng. Trung thực giúp doanh nghiệp học hỏi, giúp đối tác tin tưởng và giúp cộng đồng được phục vụ tốt hơn.
Chúng tôi chia sẻ những nguyên tắc này như định hướng chung, không phải bộ tiêu chuẩn bắt buộc hay mô tả báo cáo cụ thể nào.
Một số doanh nghiệp có thể có nghĩa vụ công bố thông tin về môi trường, xã hội theo quy định hoặc theo yêu cầu của đối tác, nhà đầu tư. Những nghĩa vụ đó cần được tìm hiểu theo văn bản hiện hành.
Nếu bạn đang chuẩn bị báo cáo trách nhiệm xã hội năm tới, hãy thử thêm một mục nhỏ: "Điều chúng tôi chưa làm được và sẽ thay đổi". Mục đó có thể là phần được đọc kỹ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đo tác động xã hội của doanh nghiệp là gì?
Là xác định những thay đổi mà hoạt động của doanh nghiệp tạo ra cho người nhận và cộng đồng, phân biệt với đầu vào đã bỏ ra và đầu ra đã thực hiện.
Đầu ra và kết quả khác nhau thế nào?
Đầu ra là việc đã làm, như số lớp học được sửa. Kết quả là thay đổi ở người nhận, như học sinh đi học đều hơn nhờ lớp học không còn dột.
Doanh nghiệp nhỏ có cần đo tác động không?
Nên có, ở mức đơn giản: chọn một đến ba kết quả chính, ghi tình trạng trước và sau, hỏi ý kiến người nhận và báo cáo trung thực.
Làm sao tránh thổi phồng số người hưởng lợi?
Đếm người duy nhất thay vì lượt, tách rõ hưởng lợi trực tiếp và gián tiếp, ghi phương pháp đếm và nguồn số liệu.
Báo cáo tác động có nên kèm ảnh người nhận?
Chỉ khi được đồng ý và không gây hại. Nên ưu tiên ảnh công việc, công trình và ẩn danh người nhận, đặc biệt là trẻ em.
