Có những gia đình mà việc cho đi không phải là sự kiện, mà là thói quen. Họ không làm những điều lớn lao, nhưng tháng nào cũng có một khoản nhỏ dành cho người khác, Tết nào cũng có phần quà gửi hàng xóm neo đơn, sinh nhật con nào cũng có một món sách được gửi tặng thư viện trường.
Cho đi trở thành nếp nhà khi cả gia đình cùng bàn, cùng quyết và cùng làm: dành một khoản nhỏ đều đặn, để con trẻ tham gia chọn việc theo lứa tuổi, biến những dịp đặc biệt thành dịp chia sẻ, và nói chuyện với nhau về ý nghĩa của việc cho. Trẻ học cho đi từ việc nhìn cha mẹ làm hơn là nghe cha mẹ dạy.
Bài viết này kể về một gia đình khái quát — không phải gia đình cụ thể nào — và những gợi ý để bất kỳ gia đình nào cũng có thể bắt đầu.
Một gia đình khái quát
Hãy hình dung một gia đình bình thường ở thành phố: bố mẹ đi làm công sở, hai con đang học tiểu học. Thu nhập vừa đủ, không dư dả. Một tối, khi cả nhà xem tin về một vùng bị lũ, đứa con lớn hỏi: "Nhà mình có giúp được gì không?".
Câu hỏi ấy mở ra một cuộc trò chuyện. Bố mẹ không trả lời ngay bằng một khoản tiền, mà hỏi lại con: con nghĩ người ta cần gì, mình có gì, mình làm được gì. Cuối cùng, cả nhà quyết định mỗi tháng để riêng một khoản nhỏ vào một chiếc hộp, gọi là "hộp chia sẻ".
Mỗi quý, cả nhà ngồi lại bàn xem dùng hộp chia sẻ cho việc gì. Có lần là góp vào quỹ học bổng của một tổ chức minh bạch, có lần là mua sách cho thư viện trường con, có lần là mua quà Tết cho bà cụ sống một mình đầu hẻm. Các con được góp ý, được cùng đi mua, cùng gói quà.
Nhiều năm trôi qua, chiếc hộp không làm thay đổi thế giới. Nhưng nó thay đổi gia đình ấy: các con lớn lên với thói quen nghĩ tới người khác, và bố mẹ thấy cuộc sống của mình có thêm một chiều ý nghĩa.
Gợi ý để gia đình bắt đầu
Bắt đầu bằng cuộc trò chuyện. Hỏi các thành viên quan tâm điều gì.
Khoản nhỏ, đều đặn. Vừa sức gia đình, không ảnh hưởng nhu cầu thiết yếu.
Một chiếc hộp, một cuốn sổ. Để trẻ nhìn thấy và ghi lại.
Cùng chọn việc. Mỗi thành viên được đề xuất.
Ưu tiên gần nhà. Hàng xóm, trường học, khu phố — trẻ dễ hiểu và thấy được.
Chọn kênh minh bạch. Khi góp qua tổ chức, cùng nhau tìm hiểu tổ chức đó.
Cho bằng thời gian. Cùng nhau tham gia hoạt động cộng đồng phù hợp.
Dịp đặc biệt. Sinh nhật, Tết, ngày kỷ niệm gắn với một việc chia sẻ.
Không ép buộc. Trẻ được góp ý, không bị bắt phải cho đồ của mình.
Kể lại cho nhau. Sau mỗi lần, cả nhà nói về điều mình cảm nhận.
Kiên trì. Thói quen hình thành qua năm tháng.
Cho trẻ tham gia theo lứa tuổi
Mầm non. Cùng chọn đồ chơi còn tốt để tặng, cùng làm thiệp.
Tiểu học. Góp một phần tiền tiêu vặt, cùng đi mua quà.
Trung học cơ sở. Tìm hiểu một vấn đề, đề xuất cách giúp.
Trung học phổ thông. Tham gia tình nguyện có tổ chức, có người lớn.
Không để trẻ tiếp xúc hoàn cảnh nặng nề quá sớm. Chọn hoạt động phù hợp tâm lý.
Giải thích bằng ngôn ngữ của trẻ. Không dùng từ thương hại.
Dạy tôn trọng người nhận. Không chụp ảnh, không kể lể, không chê bai.
Để trẻ tự quyết một phần. Trẻ chọn cho ai, cho gì trong phạm vi hợp lý.
Khen nỗ lực, không khen số tiền. Tránh biến cho đi thành cuộc thi.
Lắng nghe câu hỏi của trẻ. Vì sao người ta nghèo, vì sao mình phải giúp.
Làm gương. Trẻ nhìn cách cha mẹ đối xử với người bán hàng, người giúp việc.
Những điều gia đình nên tránh
Cho để khoe. Đăng ảnh con trao quà lên mạng.
So sánh với nhà khác. Cho đi không phải cuộc thi.
Dùng cho đi để răn đe. "Không ngoan thì giống mấy đứa nghèo kia" làm tổn thương cả người nhận lẫn trẻ.
Ép trẻ cho đồ yêu thích. Gây cảm giác mất mát, không phải lòng tốt.
Cho đồ hỏng. Dạy trẻ rằng người nhận xứng đáng với đồ tốt.
Hứa rồi quên. Hứa với con sẽ giúp ai đó thì phải làm.
Quá sức tài chính. Ảnh hưởng nhu cầu của chính gia đình.
Bất đồng không nói ra. Vợ chồng nên thống nhất trước.
Chỉ cho mà không nói chuyện. Bỏ lỡ cơ hội giáo dục.
Chọn kênh thiếu minh bạch. Dạy trẻ tìm hiểu trước khi góp.
Chỉ cho vào dịp lễ. Nhu cầu của người khác có quanh năm.
Điều chúng tôi trân trọng
Thiện Mỹ Foundation tin rằng những gia đình biết cho đi là nền móng của một xã hội tử tế. Những đứa trẻ lớn lên trong nếp nhà ấy sẽ mang lòng tốt vào trường học, nơi làm việc, và gia đình của chính chúng sau này.
Câu chuyện trong bài là hình ảnh khái quát, không phải về một gia đình cụ thể. Chúng tôi chia sẻ để gợi ý, không để kêu gọi đóng góp.
Cho đi trong gia đình không cần nhiều tiền. Một bữa cơm mời người hàng xóm neo đơn, một buổi cả nhà nhặt rác ở công viên, một cuốn sách tặng thư viện — tất cả đều là bài học sống động.
Nếu gia đình bạn muốn bắt đầu, hãy thử tối nay: hỏi các con một câu, "Nếu nhà mình có thể giúp một người, con muốn giúp ai?". Câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao dạy con biết cho đi?
Làm gương, cho con tham gia chọn việc theo lứa tuổi, bắt đầu từ những việc gần gũi, nói chuyện về ý nghĩa của việc cho và dạy con tôn trọng người nhận.
Gia đình thu nhập vừa phải có nên làm từ thiện?
Có thể, với khoản nhỏ vừa sức hoặc bằng thời gian, công sức. Cho đi không nên ảnh hưởng nhu cầu thiết yếu của gia đình.
Có nên cho trẻ nhỏ đi cùng khi làm thiện nguyện?
Nên chọn hoạt động phù hợp tâm lý và an toàn, như tặng sách, đồ chơi còn tốt, thăm người già trong khu phố, và tránh hoàn cảnh quá nặng nề.
Có nên đăng ảnh con trao quà từ thiện lên mạng?
Không nên, vì điều đó có thể xâm phạm phẩm giá người nhận và dạy trẻ rằng cho đi là để khoe.
Gia đình nên góp qua kênh nào?
Ưu tiên những việc gần nhà có thể tự thấy kết quả, hoặc tổ chức minh bạch mà cả nhà cùng tìm hiểu trước khi góp.
