Nhiều tổ chức thiện nguyện, quỹ xã hội trong nước có cơ hội hợp tác với tổ chức, quỹ hoặc cá nhân nước ngoài: nhận tài trợ, cùng thực hiện dự án, trao đổi chuyên gia, tình nguyện viên. Những hợp tác này mang lại nguồn lực và kinh nghiệm quý.
Tuy nhiên, hợp tác quốc tế thường đi kèm quy định riêng về tiếp nhận và quản lý viện trợ, về hoạt động của tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam, về ngoại hối và về các lĩnh vực nhạy cảm. Nguyên tắc chung là tìm hiểu kỹ đối tác, đối chiếu quy định hiện hành, làm đúng thủ tục phê duyệt khi cần, minh bạch tài chính và giữ quyền chủ động của phía Việt Nam.
Bài viết này điểm qua những lưu ý cơ bản. Đây là nguyên tắc chung, không phải tư vấn thuế hay pháp lý; quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền, kế toán hoặc luật sư.
Cơ hội và trách nhiệm
Đối tác nước ngoài có thể mang đến nguồn tài trợ, phương pháp làm việc, chuyên môn kỹ thuật và mạng lưới quốc tế. Nhiều chương trình giáo dục, y tế, môi trường đã được hưởng lợi từ những hợp tác như vậy.
Đi cùng cơ hội là trách nhiệm tuân thủ pháp luật Việt Nam. Viện trợ, tài trợ từ nước ngoài thường cần được tiếp nhận, quản lý và báo cáo theo quy định riêng; một số trường hợp cần phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền trước khi tiếp nhận.
Tổ chức phi chính phủ nước ngoài muốn hoạt động tại Việt Nam cũng phải đáp ứng điều kiện, thủ tục đăng ký theo quy định. Tổ chức trong nước hợp tác với họ nên biết đối tác của mình có tư cách hoạt động phù hợp hay không.
Ngoài ra còn có các quy định về ngoại hối khi nhận tiền từ nước ngoài, và yêu cầu về nội dung, lĩnh vực hoạt động phù hợp với pháp luật và lợi ích cộng đồng.
Tìm hiểu đối tác trước khi hợp tác
Tư cách pháp lý. Đối tác được thành lập ở đâu, có hoạt động hợp pháp không.
Tư cách hoạt động tại Việt Nam. Nếu đối tác trực tiếp hoạt động, đã đăng ký theo quy định chưa.
Mục tiêu và giá trị. Có phù hợp với sứ mệnh của tổ chức mình không.
Lịch sử hoạt động. Các dự án đã làm, báo cáo công khai.
Nguồn tiền của đối tác. Minh bạch, hợp pháp.
Điều kiện kèm theo. Có yêu cầu nào trái pháp luật hoặc không phù hợp cộng đồng không.
Yêu cầu báo cáo. Đối tác muốn báo cáo gì, theo chuẩn nào.
Quyền sở hữu sản phẩm. Tài liệu, dữ liệu, tài sản hình thành từ dự án thuộc về ai.
Cách đối tác dùng hình ảnh, câu chuyện. Có tôn trọng người nhận và quy định về dữ liệu không.
Người liên hệ. Ai chịu trách nhiệm phía đối tác.
Tham khảo ý kiến. Hỏi tổ chức khác từng làm việc với đối tác.
Thủ tục và tuân thủ theo nguyên tắc chung
Xác định loại hình viện trợ, tài trợ. Mỗi loại có thể có thủ tục khác nhau.
Phê duyệt khi cần. Một số khoản viện trợ cần được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước khi tiếp nhận.
Tài khoản nhận phù hợp. Tuân thủ quy định ngoại hối.
Hợp đồng, thoả thuận bằng văn bản. Rõ mục tiêu, ngân sách, trách nhiệm, báo cáo.
Ngôn ngữ văn bản. Có bản tiếng Việt, thống nhất bản nào có giá trị khi khác nhau.
Báo cáo cơ quan quản lý. Theo yêu cầu về tiếp nhận, sử dụng viện trợ.
Kiểm toán, kiểm tra. Theo yêu cầu của quy định và của đối tác.
Thuế. Tìm hiểu nghĩa vụ thuế liên quan đến khoản viện trợ, hàng hoá nhập khẩu.
Chuyên gia, tình nguyện viên nước ngoài. Thủ tục nhập cảnh, cư trú, làm việc phù hợp.
Dữ liệu cá nhân. Chuyển dữ liệu ra nước ngoài có thể chịu quy định riêng.
Lưu hồ sơ đầy đủ. Mọi thoả thuận, phê duyệt, báo cáo.
Giữ quyền chủ động và phẩm giá
Nhu cầu do cộng đồng xác định. Không để chương trình được thiết kế hoàn toàn từ xa.
Phía Việt Nam tham gia quyết định. Trong thiết kế, triển khai, đánh giá.
Phù hợp văn hoá địa phương. Cách làm hiệu quả nơi khác chưa chắc phù hợp ở đây.
Tôn trọng người nhận. Không chụp ảnh, kể chuyện khai thác hoàn cảnh cho báo cáo gây quỹ ở nước ngoài.
Ngôn ngữ dễ hiểu. Tài liệu cho cộng đồng bằng tiếng Việt, ngôn ngữ địa phương.
Chi phí hợp lý. Tránh chi phí quản lý, đi lại quá lớn so với chương trình.
Chuyển giao năng lực. Đội ngũ trong nước được học hỏi, dần tự chủ.
Không phụ thuộc một nguồn. Đa dạng nguồn lực để bền vững.
Minh bạch hai chiều. Báo cáo cho đối tác và cho cộng đồng.
Sẵn sàng từ chối. Khi điều kiện không phù hợp pháp luật hoặc giá trị của mình.
Kế hoạch khi kết thúc tài trợ. Để chương trình không đổ vỡ khi đối tác rút đi.
Định hướng của chúng tôi
Thiện Mỹ Foundation tin rằng hợp tác quốc tế có thể mang lại nhiều giá trị cho cộng đồng, khi được thực hiện đúng pháp luật, minh bạch và tôn trọng quyền chủ động của người Việt Nam trong việc xác định nhu cầu của mình.
Chúng tôi chia sẻ những lưu ý này như định hướng chung, không mô tả mối quan hệ hợp tác cụ thể nào và không thay thế tư vấn pháp lý.
Quy định về tiếp nhận, quản lý viện trợ phi chính phủ, về hoạt động của tổ chức phi chính phủ nước ngoài, về ngoại hối và bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể được sửa đổi. Tổ chức cần tìm hiểu văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền trước khi tiếp nhận hoặc triển khai.
Một hợp tác tốt là hợp tác mà cả hai bên đều tự hào khi giải thích với cộng đồng: ai làm gì, tiền từ đâu, đi đâu, và vì sao.
Câu hỏi thường gặp
Nhận tài trợ từ tổ chức nước ngoài có cần xin phép không?
Một số loại viện trợ, tài trợ từ nước ngoài cần được tiếp nhận, phê duyệt và báo cáo theo quy định riêng. Tổ chức nên đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Làm sao kiểm tra đối tác nước ngoài có uy tín?
Xem tư cách pháp lý, lịch sử dự án, báo cáo công khai, nguồn tiền, điều kiện kèm theo và hỏi ý kiến các tổ chức từng làm việc với họ.
Tổ chức nước ngoài có được trực tiếp làm thiện nguyện tại Việt Nam không?
Tổ chức phi chính phủ nước ngoài cần đáp ứng điều kiện và thủ tục đăng ký hoạt động theo quy định của Việt Nam.
Hợp đồng với đối tác nước ngoài cần có gì?
Mục tiêu, ngân sách, trách nhiệm từng bên, cách báo cáo, quyền sở hữu sản phẩm, xử lý tranh chấp và bản tiếng Việt rõ ràng.
Làm sao giữ quyền chủ động khi nhận tài trợ nước ngoài?
Để cộng đồng xác định nhu cầu, phía Việt Nam tham gia quyết định, đa dạng nguồn lực, chuyển giao năng lực và sẵn sàng từ chối điều kiện không phù hợp.
