Hỏi những người làm thiện nguyện lâu năm vì sao họ vẫn tiếp tục, câu trả lời thường không phải là "vì người khác cần". Nhiều người nói một điều giản dị hơn: "Vì tôi nhận lại nhiều hơn tôi cho".
Người cho nhận lại sự thấu hiểu về những cuộc đời khác mình, những mối quan hệ chân thành, cảm giác mình có ích, và cả những bài học khiêm tốn. Nhưng điều nhận lại đến tự nhiên khi ta cho đi không đòi hỏi. Cho để được cảm ơn, được nhắc tên, được đáp đền thì dễ biến lòng tốt thành một giao dịch, và khi không được đáp đền, người cho dễ thất vọng.
Bài viết này là một suy ngẫm, đúc kết từ những điều người làm thiện nguyện thường chia sẻ. Các nhân vật được nhắc tới đều là hình ảnh khái quát, không phải người cụ thể.
Những điều người cho thường nhận lại
Điều đầu tiên là sự thấu hiểu. Một người lớn lên ở thành phố, lần đầu ngồi nói chuyện với một gia đình làm nương ở vùng cao, sẽ nhận ra cuộc sống của người khác phức tạp và giàu có theo những cách mình chưa từng nghĩ. Sự thấu hiểu đó thay đổi cách họ nhìn thế giới, cách họ nói chuyện, cách họ đánh giá người khác.
Điều thứ hai là các mối quan hệ. Những người cùng làm thiện nguyện thường trở thành bạn thân, vì họ đã cùng nhau đi qua những chuyến đi vất vả, những đêm thức khuya đóng gói, những lần thất bại. Và đôi khi, người nhận cũng trở thành bạn, khi quan hệ đã đủ lâu để vượt qua vai "người cho" và "người nhận".
Điều thứ ba là cảm giác có ích. Trong một thế giới mà nhiều công việc hằng ngày có vẻ xa rời ý nghĩa, biết rằng một em nhỏ được đến trường thêm một năm nhờ phần đóng góp của mình là một niềm vui khó thay thế.
Và cuối cùng là sự khiêm tốn. Người đi giúp thường trở về với nhận ra mình được học nhiều hơn mình dạy: sự kiên nhẫn của người già, sự lạc quan của trẻ em, sự hiếu khách của những gia đình không có nhiều.
Khi cho đi trở thành giao dịch
Cho để được cảm ơn. Khi không nhận được lời cảm ơn, người cho thấy tổn thương.
Cho để được nhắc tên. Hoạt động trở thành sân khấu cho người cho.
Cho kèm điều kiện. Người nhận phải làm theo ý người cho.
Cho để kiểm soát. Người cho muốn quyết định thay người nhận.
Cho để khoe. Ảnh và câu chuyện quan trọng hơn việc giúp.
Cho để đổi lấy lợi ích. Kỳ vọng được ưu ái, được ủng hộ việc riêng.
Cho rồi kể công. Nhắc đi nhắc lại điều mình đã làm.
So sánh với người khác. Cho nhiều hơn để hơn người.
Phán xét khi người nhận không như ý. Thất vọng vì người nhận "không biết ơn".
Ngừng cho khi không được đáp đền. Lòng tốt phụ thuộc vào phản hồi.
Mất niềm vui. Cho đi trở thành gánh nặng thay vì niềm vui.
Giữ sự cân bằng lành mạnh
Cho vừa sức. Không đánh đổi sức khoẻ, gia đình, công việc.
Nhận ra động cơ của mình. Tự hỏi: mình đang cho vì ai?
Để người nhận tự do. Họ có quyền dùng, quyền từ chối.
Không chờ đợi cảm ơn. Nếu có, đó là món quà; nếu không, cũng không sao.
Chia sẻ với người cùng làm. Những cảm xúc khó khăn cần được nói ra.
Nghỉ ngơi. Người cho kiệt sức không giúp được ai lâu dài.
Ghi lại những điều học được. Để thấy hành trình của chính mình.
Chấp nhận giới hạn. Không thể giúp hết mọi người, mọi việc.
Học cách nhận. Người biết nhận sự giúp đỡ khi cần cũng biết cho tốt hơn.
Tôn trọng chính mình. Cho đi không có nghĩa là quên bản thân.
Tìm niềm vui trong việc làm. Không chỉ trong kết quả hay sự ghi nhận.
Một hình ảnh khái quát
Hãy hình dung một người đàn ông trung niên, nhiều năm đều đặn dành một phần thu nhập và vài cuối tuần mỗi năm cho một điểm trường xa. Ban đầu, anh mong được thấy kết quả ngay: lớp học khang trang, học sinh tiến bộ. Có những năm anh thất vọng vì mọi thứ thay đổi chậm.
Rồi anh nhận ra niềm vui không nằm ở những con số. Nó nằm ở việc cô giáo nhớ tên anh, ở việc một cậu bé từng nhút nhát giờ dám đứng lên đọc bài, ở việc chính anh trở nên kiên nhẫn hơn với con mình ở nhà.
Anh không còn chờ đợi lời cảm ơn. Anh chỉ tiếp tục đến, vì việc đến đã trở thành một phần cuộc sống của anh. Và chính khi không còn chờ đợi, anh nhận lại nhiều nhất.
Đây không phải câu chuyện về một người cụ thể. Đó là hình ảnh mà rất nhiều người làm thiện nguyện lâu năm có thể nhận ra một phần của mình trong đó.
Điều chúng tôi tin
Thiện Mỹ Foundation tin rằng cho đi là một hành động tự do: tự do của người cho khi không đòi đáp đền, và tự do của người nhận khi không bị ràng buộc. Chính sự tự do đó làm nên vẻ đẹp của việc cho đi.
Chúng tôi không kể những câu chuyện này để kêu gọi đóng góp. Chúng tôi chia sẻ để những ai đang cho đi tìm thấy sự đồng cảm, và những ai đang cân nhắc có thêm một góc nhìn.
Chúng tôi cũng hiểu rằng không phải ai cũng cảm thấy nhận lại điều gì đó, và điều đó hoàn toàn bình thường. Cho đi không cần phải luôn mang lại cảm giác tốt; đôi khi nó chỉ đơn giản là điều đúng nên làm.
Nếu bạn đã từng cho đi, hãy thử nhớ lại: điều gì bạn nhận lại mà không ngờ tới? Có thể câu trả lời sẽ giúp bạn hiểu vì sao mình vẫn tiếp tục.
Câu hỏi thường gặp
Người làm thiện nguyện nhận lại được gì?
Thường là sự thấu hiểu về những cuộc đời khác, các mối quan hệ chân thành, cảm giác có ích và những bài học khiêm tốn từ chính người mình giúp.
Cho đi để được đáp đền có sai không?
Mong được ghi nhận là cảm xúc tự nhiên, nhưng khi cho đi gắn với điều kiện đáp đền, lòng tốt dễ thành giao dịch và người cho dễ thất vọng, người nhận dễ bị ràng buộc.
Làm sao tránh kiệt sức khi cho đi lâu dài?
Cho vừa sức, nghỉ ngơi, chia sẻ với người cùng làm, chấp nhận giới hạn và không đặt nặng việc được cảm ơn hay thấy kết quả ngay.
Người nhận không cảm ơn thì sao?
Không sao cả. Người nhận có hoàn cảnh và cách thể hiện riêng; cho đi không nên phụ thuộc vào lời cảm ơn.
Các câu chuyện trong bài có phải người thật không?
Không. Các nhân vật là hình ảnh khái quát, đúc kết từ những điều người làm thiện nguyện thường chia sẻ, không phải người hay sự việc cụ thể.
