Những chuyến tình nguyện thường đến những nơi đường xa, địa hình khó, thời tiết thất thường và xa cơ sở y tế. Chính những điều kiện khiến nơi đó cần được giúp cũng là những điều tạo ra rủi ro cho người đi.
An toàn khi đi tình nguyện bao gồm an toàn trên đường, sức khoẻ của thành viên, rủi ro thời tiết, an toàn khi làm việc, an toàn của trẻ em và người dân nơi đến, và một kế hoạch rõ ràng khi có sự cố. Một trưởng đoàn tốt không chỉ biết lên đường mà còn dám hoãn khi điều kiện không an toàn.
Bài viết này tổng hợp những điểm cần chuẩn bị, để chuyến đi giúp được người khác mà không biến người đi thành người cần được giúp.
Rủi ro trên đường đi
Đường đèo, dốc. Chọn tài xế quen đường, xe đủ điều kiện, tránh đi đêm.
Sạt lở mùa mưa. Theo dõi dự báo, hỏi địa phương trước khi đi.
Lội suối, qua cầu tạm. Không cố qua khi nước lên.
Xe máy đường dài. Mũ bảo hiểm đạt chuẩn, không chở quá tải, nghỉ thường xuyên.
Mệt mỏi khi lái. Có người thay, không lái khi buồn ngủ.
Hàng hoá cồng kềnh. Chằng buộc chắc chắn, không chở người cùng hàng nặng.
Lạc đường. Có người dẫn đường địa phương, bản đồ ngoại tuyến.
Mất sóng điện thoại. Hẹn giờ liên lạc, báo lộ trình cho người ở nhà.
Thời gian di chuyển thực tế. Thường lâu hơn ước tính; tính dư.
Xe hỏng giữa đường. Số điện thoại cứu hộ, đồ sửa cơ bản.
Uống rượu bia. Tuyệt đối không khi lái xe.
Sức khoẻ thành viên
Khai báo sức khoẻ trước khi đi. Bệnh nền, dị ứng, thuốc đang dùng.
Thuốc cá nhân đủ dùng. Mang dư so với số ngày đi.
Túi sơ cứu chung. Băng gạc, sát trùng, thuốc hạ sốt, thuốc tiêu hoá cơ bản.
Người biết sơ cứu. Ít nhất một người được tập huấn.
Nước uống an toàn. Đun sôi hoặc mang nước đóng chai.
Ăn chín uống sôi. Tránh ngộ độc thực phẩm.
Chống côn trùng. Kem, quần áo dài, màn ngủ.
Giữ ấm, chống nắng. Vùng cao lạnh về đêm, nắng gắt ban ngày.
Nghỉ ngơi đủ. Không làm việc quá sức để "kịp tiến độ".
Sức khoẻ tinh thần. Hoàn cảnh khó khăn có thể gây xúc động mạnh; chia sẻ với nhau.
Biết cơ sở y tế gần nhất. Địa chỉ, số điện thoại, đường đi.
An toàn khi làm việc
Không nhận việc vượt khả năng. Leo mái cao, điện, kết cấu cần người có chuyên môn.
Đồ bảo hộ. Găng tay, giày, mũ khi làm công trình.
Dụng cụ an toàn. Kiểm tra thang, dây, dụng cụ cắt.
Không để trẻ em gần khu làm việc. Rào chắn, người trông.
Làm theo cặp. Không ai làm việc nguy hiểm một mình.
Nghỉ khi trời quá nóng. Tránh say nắng.
Hướng dẫn trước khi làm. Người có kinh nghiệm phổ biến cách làm an toàn.
Hoá chất, sơn. Thông gió, cất xa tầm tay trẻ em.
Vật nặng. Nâng đúng tư thế, nhiều người cùng khiêng.
Ghi sự cố. Mọi chấn thương dù nhỏ đều được ghi lại và xử lý.
Dừng khi thấy không an toàn. Ai cũng có quyền nói "dừng".
Bảo vệ trẻ em và người dân nơi đến
Quy tắc ứng xử với trẻ em. Không ở một mình với một trẻ ở nơi khuất.
Không tiếp xúc thân thể không cần thiết. Tôn trọng ranh giới của trẻ.
Không đưa trẻ đi đâu khi chưa có người lớn đồng ý. Kể cả đi chơi gần.
Không chia sẻ thông tin cá nhân của trẻ. Tên, ảnh, trường lớp, hoàn cảnh.
Không liên lạc riêng với trẻ sau chuyến đi. Mọi liên lạc qua nhà trường, gia đình.
Kênh báo cáo vi phạm. Ai thấy hành vi không phù hợp phải báo trưởng đoàn.
Không mang đồ ăn, thuốc lạ cho trẻ. Tránh rủi ro sức khoẻ.
Không làm ảnh hưởng sinh kế. Không giẫm lên ruộng, vườn; không dùng nước của dân khi khan hiếm.
Tôn trọng tín ngưỡng. Không vào nơi linh thiêng khi chưa được phép.
Giữ vệ sinh môi trường. Không xả rác, không làm ô nhiễm nguồn nước.
Không hứa điều không làm được. Hứa với trẻ, với dân mà không làm sẽ để lại tổn thương.
Một chuyến đi bị hoãn có giá trị hơn một tai nạn
Hãy hình dung một nhóm sinh viên đã chuẩn bị cả tháng cho chuyến đi lên một điểm trường vùng cao. Quà đã gói, xe đã thuê, người đóng góp đã chờ ảnh báo cáo. Hai ngày trước khi đi, dự báo có mưa lớn, địa phương báo một đoạn đường có nguy cơ sạt lở.
Trưởng đoàn đứng trước lựa chọn khó: đi theo kế hoạch để không phụ lòng mọi người, hay hoãn lại. Cuối cùng, nhóm quyết định hoãn, gửi lời giải thích cho địa phương và người đóng góp, hẹn lại sau mùa mưa.
Có người thất vọng, nhưng không ai trách. Vài tuần sau, đoàn lên đường trong thời tiết khô ráo, làm việc trọn vẹn và trở về an toàn. Đó là hình ảnh khái quát, không phải một chuyến đi cụ thể, nhưng nó lặp lại ở rất nhiều nhóm tình nguyện có trách nhiệm.
Bài học đơn giản: cam kết với cộng đồng không bao giờ đòi hỏi người tình nguyện đặt mình vào nguy hiểm. Một lời hẹn lại vẫn là một lời hứa được giữ.
Kế hoạch khẩn cấp và quyết định hoãn chuyến
Mỗi đoàn nên có một kế hoạch khẩn cấp ngắn gọn: ai là người quyết định khi có sự cố, liên lạc với ai, đưa người bị thương đi đâu, báo cho gia đình thế nào. Kế hoạch này nên được phổ biến cho mọi thành viên trước khi đi.
Quyết định khó nhất của trưởng đoàn là hoãn hoặc huỷ chuyến đi khi điều kiện không an toàn: mưa lũ, sạt lở, dịch bệnh, thành viên chủ chốt ốm. Áp lực "đã hứa với địa phương", "đã quyên góp rồi" có thể đẩy đoàn vào rủi ro. Nhưng một chuyến đi bị hoãn luôn tốt hơn một tai nạn.
Khi hoãn, hãy báo sớm cho địa phương và người đóng góp, giải thích lý do và hẹn lại thời gian. Hầu hết mọi người đều hiểu và trân trọng sự cẩn trọng đó.
Thiện Mỹ Foundation coi an toàn của người tình nguyện và người dân nơi đến là điều kiện đầu tiên của mọi hoạt động. Đây là nguyên tắc chúng tôi chia sẻ, không phải mô tả quy trình của một chuyến đi cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Đi tình nguyện vùng cao cần chuẩn bị gì để an toàn?
Xe và tài xế quen đường, theo dõi thời tiết, túi sơ cứu, thuốc cá nhân, người biết sơ cứu, kế hoạch liên lạc khi mất sóng và danh sách liên hệ khẩn cấp.
Khi nào nên hoãn chuyến tình nguyện?
Khi có mưa lũ, nguy cơ sạt lở, dịch bệnh, đường không an toàn hoặc thành viên chủ chốt không thể đi. Hoãn kịp thời luôn tốt hơn để xảy ra tai nạn.
Có nên mua bảo hiểm cho thành viên đoàn tình nguyện?
Nên cân nhắc bảo hiểm tai nạn hoặc du lịch phù hợp, nhất là khi đi đường xa, địa hình khó hoặc làm việc có rủi ro.
Quy tắc bảo vệ trẻ em khi đi tình nguyện gồm những gì?
Không ở một mình với trẻ nơi khuất, tôn trọng ranh giới thân thể, không chia sẻ thông tin, hình ảnh của trẻ, không liên lạc riêng sau chuyến đi và có kênh báo cáo vi phạm.
Ai quyết định khi có sự cố trong chuyến đi?
Nên thống nhất trước một người chịu trách nhiệm chính, thường là trưởng đoàn, cùng người dự phòng, và phổ biến kế hoạch khẩn cấp cho mọi thành viên.
